Ses Tasarım Dersleri – 3. Bölüm / Ses Nedir?, Tüyolar.

0
1066
Görüntülenme

Merhabalar, ben Yiğitcan Kiremitci. Ses tasarım dersleri serisinin 3. Bölümü ile karşınızdayım. İlk iki bölümde ses tasarıma kısa bir giriş yapıp, ses biriminin elemanlarını tanımıştık. Serinin üçüncü bölümünde de ses kavramını tanıyacağız. Bu bölümün konusu ses nedir?

Ses en basit tabiri ile titreşimdir.

Şimdi bir su birikintisine bir taş attığımızı varsayalım. Ortaya Resim 1’deki gibi bir görüntü çıkacaktır. Eğer sesi görebilecek olsaydık, havada bu şekilde dalgalar oluşacaktı. Tabi ki bu ancak sesin 2 boyutlu görüntüsü olabilirdi.

Resim1: Sudaki dalgalar.

Kaynak: https://www.medicalsciencenavigator.com/hearing-sensing-the-world-through-sound-waves/

Biraz daha açıklayıcı olması için, suyun içerisinde oluşan bir enerjiden yola çıkalım. Taşın suya düşerken yarattığı enerjiyi suyun içerisinde bir ses kaynağının ortaya çıkarttığını var sayalım. Resim2’ deki gibi küresel dalgalar, biz konuştuğumuzda ya da müzik dinlerken ses kaynağından etrafa doğru yayılırlar.

Resim 2: Ses Kaynağından Yayılan Ses Dalgaları

Peki bu dalgalar önlerine çıkan engellerin içerisinden mi geçerler?

Hayır. Bu ses dalgaları uzay boşluğunda, bizim duyma eşiğimizin desibel değeri olarak altına düşene kadar yayılırlar ve bu yayılma süreci bitene kadar, karşılarına çıkan engellere çarparak yön değiştirirler. Bu da kapalı ortamlarda reverb denilen yankıları ortaya çıkartır. Daha açıklayıcı olması için hepimiz bir tepeden karşı tepeye doğru çığlık attığımızda sesimizin tekrar bize döndüğüne şahit olmuşuzdur. Ya da banyoda şarkı söylerken sesimizi ne kadar farklı çıktığına tanık olmuşuzdur. Bir örnek daha vermek gerekirse, uzun bir koridorda sesimizin ne kadar uzadığını mutlaka hepimiz fark etmişizdir. İşte tüm bu örneklerdeki durum, sesimizin bulunduğumuz ortamda yok olana dek yol almasına ve yankılanarak bize geri gelmesine bir örnektir.

Bu durum, film çekerken seslerin istediğimiz gibi olmamasına sebep olabilir. Bu nedenle filmlerimizin mekanlarını belirlerken bu durumla karşılaşmayacağımız ortamları seçmek iyi bir tercih olabilir.

Şimdi ses konusunun biraz daha detaylarından bahsetmek istiyorum. Sesin, en basit tabiriyle titreşim yani enerji olduğundan bahsetmiştik. Her ses bir şiddet ve frekans değerine sahiptir. Şekil 1′de gördüğünüz tepeler crest, çukurlar ise trough olarak adlandırılır. İki tepe arasındaki mesafe ise wavelength yani dalga boyu olarak adlandırılır. Bir tepenin 0 noktasına uzaklığı da amplitude yani genlik olarak adlandırılır. Genliğin 0 noktasına uzaklığı sesimizin şiddetini belirtir. Bu şiddetin birimi ismini Alexander Graham Bell’ den gelen Desibeldir (dB). Bu birimdeki b harfinin büyük olmasının sebebi de Graham Bell’in soy ismi olmasından kaynaklı olduğunu da belirtmek isterim.

Şekil 1: Ses Dalgası

Tepe ve çukurların, bir saniye içerisindeki sayısı da bize sesimizin frekans değerini verir. Frekansların birimi de ismini Alman fizikçi Heinrich Hertz’ den alan Hertz’dir. Bu konu ile ilgili daha detaylı bilgiye sahip olmak isteyenler Ufuk Önen’ in Ses Kayıt ve Müzik Teknolojileri kitabını edinebilirler.

Şekil 2: Ses Dalgaları

Daha açıklayıcı olması açısından, suyun içerisine geri dönelim. Ses kaynağımızdan çıkan dalgalar eğer bir saniyede 100 defa olacak şekilde oluşmuşlarsa, ortaya çıkan sesin değeri 100 hertz olacaktır. İnsanların frekans olarak maksimum duyabileceği frekans aralığı ise 20 hertz ile 20 bin hertz arasıdır. Yani kulak zarımız fizyolojik olarak en az 20 kere en fazla 20 bin kere titreyebilecek kapasitededir.

Şiddet birimimiz olan desibeli de daha iyi anlamamız açısından bir tablo ile örneklendirdim.

Tablo 1: Desibel Örnekleri Kaynak: http://www.muhendislikbilgileri.com/?pnum=134&pt=G

Peki film çekerken bunlar ne işimize yarar?

Filmlerinizde sizleri en çok ilgilendirecek kısımlar sesin şiddet ve yankı durumudur. Bu durum dikkat edilmediğinde sesin bozuk çıkmasına, ya da kısık kayıt edilip sonradan sesi açarak, bir sonraki bölümde anlatacağım gürültü kavramının daha belirgin olmasına ve ya yankının fazla olduğu bir mekanda kaydedilen seslerimizin bizi tatmin etmemesi gibi sonuçlara yol açacaktır. Bunları daha iyi kavramak için aşağıda birkaç örnek paylaştım.

Yüksek ses seviyesinde kayıt edip bozulmuş ses örneği:

Kısık kayıt edilip sonradan açılmış bir ses örneği:

Gürültülü bir ortamda kaydedilmiş ses örneği:

Ortamdaki yankıların fazla alındığı bir ses kaydı:

 

Bununla karşılaşmamak için;

  • Öncelikle gürültünün ve yankının az olduğu mekanlar tercih edilmelidir.
  • Ses kayıt cihazlarında ses seviyeleri, sahnedeki ve mekandaki ses şiddet durumuna göre ideal seviyeye getirilmelidir.
  • Mikrofonların çalışma prensiplerine göre mikrofon tercihi yapılmalıdır.
  1. bölümün sonuna gelmeden ideal ses seviyesi ile ilgili birkaç tüyo vermek istiyorum;
  • Kayıt cihazlarımızda, Rec Level, Level, Gain, Mic Gain, Mic Level gibi ifadelerlebulunabilecek mikrofon giriş seviyeleri, genellikle %80’ in üzerine çıkarılmamalıdır.
  • Eğer ortam çok gürültülü ise ya da rol gereği oyuncunun şiddetle bağırması gerekiyorsa, ses seviyeleri %60 lara kadar düşürülebilir. Bazı durumlarda -20 dB seçeneği bulunan cihazların bu bölümleri açık tutulabilir. Bu ayar, kayıt giriş seviyesini her durumda -20 dB aşağıda tutacaktır. Gereksiz olduğu durumlarda kullanımı ise ses seviyesinin düşük kalması açısından dikkat edilmesi gereken bir konudur.
  • Eğer ortam yankı yapan bir ortamsa ve mekanı değiştirmek gibi bir alternatif yoksa yaka mikrofonları o sahnenin kayıtları için iyi bir tercih olabilir. Çünkü mikrofonlar sesin kaynağı olan oyuncunun ağız ve yüz bölümüne boom mikrofonlardan daha yakın olabileceği için etraftaki yankılanmaları en aza indirgeyecektir. Yaka mikrofonları ve shotgun mikrofonlar arasındaki çalışma prensibi farkını sonraki bölümlerde açıklayacağım.

Umarım anlattıklarım filmlerinizi ses bakımından daha kaliteli halde çekmenize yardımcı olur. Sonraki bölümde filmlerde kullanılan ses ekipmanlarını inceleyeceğim. Beni izlediğiniz için teşekkür ederim. Soru ve görüşlerinizi yorum bölümüne yazabilir ya da açıklama bölümündeki iletişim bilgilerinden iletebilirsiniz. Kanalımıza hala abone olmadıysanız, sayfayı kapatmadan, abone ol bölümüne tıklamanız yeterlidir. Sonraki bölümlerde görüşmek üzere, hoşçakalın.

CEVAP VER

Yorumunuzu belirtin.
İsminizi buraya girin.